بوتو:" فکر روی کار آوردن طالبان از انگلیس ها بود، مدیریت آنرا امریکایی ها بعهده گرفتند، هزینۀ آنرا سعودی ها پرداختند و من اسباب آنرا فراهم کرده و طرح را به اجرا در آوردم." ** بعنوان شهید، او در حال حاضر موقعیت بهتری دارد تا آنچه که قبلا در موقعیت رهبر یک کشور داشت.  
 
 مترجم: گرچه ترور بوتو، بار دیگر چهره زشت تروریسم را نمودار کرد، اما تلاش رسانه های تجاری بین المللی، که در این مدت وسیعا مرگ او را پوشش خبری داده، او را تقدیس نمودند، نام شهید و قهرمان بر او گذاشتند، در عین حال تلاشی بود بر سرپوش نهادن بر وقایع بسیار مهمی که در دو دهه اخیر اتفاق افتاده است و این وقایع دقیقا با نقش بوتو در نحوه شکل گیری طالبان پیوند دارد. خود بی نظیر بوتودر این مورد در تاریخ 30 اکتبر سال 2000، در مصاحبه ای با لوموند چنین گفته بود:" فکر روی کار آوردن طالبان از انگلیس ها بود، مدیریت آنرا امریکایی ها بعهده گرفتند، هزینه آنرا سعودی ها پرداختند و من اسباب آنرا فراهم کرده و طرح را به اجرا در آوردم.» 

رُزی دی مانو
 تورنتو استار
 برگردان المیرا مرادی

مادرِ طالبان
 
 سال 1991 است، سرویس های امنیتی پاکستان قبل از اینکه ضرب الاجل تعیین شده برای پایان دادن به ارسال مستقیم تدارکات برای جنگجویان مورد حمایت خود در جنگ داخلی افغانستان فرا رسد، با عجله مقادیر زیادی اسلحه و مهمات را در زاغه ای سری، واقع در اسپن بولداغ مخفی کردند.
 17 تونل در زیر زاغه به اندازه کافی جای نگهداری تدارکات را دارد که هزاران سرباز را تسلیح نماید.
 
 سه سال بعد، طالبان درهای انبار را باز می کنند و سلاح ها را که هنوز در پلاستیک پوشیده شده بودند را بیرون می آورند و بدست داوطلبانی که از میان " مدرسه های مذهبی"               (madrassas) جمع کرده اند، می دهند. این واقعه ای است که اسناد آن در کتاب Ghost Wars آورده شده است.
 
 در طول 24 ساعت، طالبان قندهار را تسخیر می کنند. ملا عمر مقر فرمانداری را به تصرف در می آورد و فرودگاه – همراه با شش میگ جنگنده 21، چهار میگ 17 جهت نقل انتقال هلیکوپترها و مجموعه ای از تانک ها و هواپیماهای شخصی به اشغال در می آید. ویرانگری طالبان در افغانستان ادامه می یابد، تقریبا تمامی مخالفان جارو می شوند، تا جائیکه وقتی کابل سقوط می کند حتی آهی هم از نهادش بر نمی آید.
 آنگونه که استیو کول، نویسنده کتاب Ghost Wars توضیح داده است:" بی نظیر بوتو یکباره مبدل به « گیس سفید» باند جدید افغانی شد."
 
 نخست وزیر سابق پاکستان، بی نظیر بوتو، اصلا و ابدا زن احمقی نبود. طالبان قماری بود که او انتخاب کرده بود، حتی اگر این عمل، حیله گرانه و از روی زیرکی هم صورت نگرفته باشد، باید گفت که هیچ تامل و دلواپسی هم در کار نبوده است و مطمئنا با حکم قدرتمند سرویس امنیتی ISI، ( سازمان اطلاعات و امنیت پاکستان) او هراسش از این بوده که می بایستی خودش را به خوبی با طرح مزبور تطبیق دهد، چرا که این خواسته را داشت که در پست نخست وزیری باقی بماند.
 
 اما اشتباه نکنید: زنی که اخیرا ترور شد و هم اینک برایش اینهمه عزاداری می کنند، بیش از یک دهه قبل، بوسیله عوامل متعدد و بسیاری تحت نظرش، تبدیل به مادرخوانده تروریست هایی شده بود که آنها را زیر بال و پر خود گرفته بود، همان تروریست های خشک مغز مسلمانی که بوتو اخیرا در جریان مبارزات انتخاباتی اش به آنها پرخاش نموده و مورد عتاب قرار داده بود.
 
 بی شک بوتو زن شجاعی بود، اما او برای پاکستانی که پس از مهاجرت پشت سر خود باقی گذاشت و تبدیل به انبار باروتی گشته، همراه با ارتشی مسموم و درگیر با طالبان و کمک به خلق هیولایی که حتی با اینکه سرویس های امنیتی پاکستان(ISI) آنرا حمایت و پشتیبانی کرده بودند اما دیگر قادر به کنترل آن نبودند، شدیدا قابل سرزنش و شماتت است.
 
 بوتو در طول دومین دور نخست وزیری اش ، با وقاحت، مدت ها حتی به واشنگتن در مورد میزان کمک هایی که پاکستان با تائید او چه در زمینه تسلیح و چه در زمینه تامین مالی طالبان انجام می داد، دروغ می گفت.
 
 آنگونه که بوتو در یک مصاحبه در سال 2002 تصدیق کرد:" زمانیکه من این اجازه را دادم که آنها [طالبان] پول دریافت کنند، دیگر نمی دانم در نهایت چقدر پول به آنها پرداخت شد. فقط می دانم که خیلی زیاد بود. چک سفید بود، امتیاز مطلق بود."
 
 برای بوتو، هدف آن بود که افغانستان نوین زیر یوغ پاکستان و خارج از اقمار هند قرار گیرد. احمد شاه مسعود ،" رهبر اتحاد شمال" ، از این زاویه برای او مطلوب نبود، چرا که به هند خیلی نزدیک بود. از این رابطه [پاکستان با افغانستان] می شد که با سرازیر کردن امکانات صنعت حمل و نقل پاکستان، کابل را – این جاده ابریشم نوین که بازارهای آسیای مرکزی را در بر میگرفت- از خط لوله نفت از ترکمنستان ( که تحقق نیافت) و کمپ های آموزشی جنگجویان جدایی طلب کشمیر در خارج از پاکستان، ممانعت کرد.
 
 بوتو یک دیدگاه و نقشه سیاسی و اقتصادی برای پاکستان داشت که مبتنی برخلق یک دولت مطیع در همسایگی بود. آن نقشه و دیدگاه از اختیارش خارج شد، همانگونه که از اختیار ISI هم خارج شد. در حقیقت، القاعده که اینک با طالبان سخت عجین هستند، از روز اول از بوتو بیزار بوده، با دعوت از چند افسر ISI در همان اوایل، در سال 1989، نقشه سقوط سیاسی او را می کشیدند.
 
 شاید بوتو تا سال 2007، از اشتباهات خود چیزی آموخته بود. شاید هم بعنوان آخرین متحد شناخته شده واشنگتن در منطقه، چیزهای دیگری، ورای شعارهای دمکراتیکی که از آنها حمایت می کرد، برای او وجود داشتند. بهر حال او زنی بود که دروغ گفت و با شور و شوق تبانی کرد، حتی بداخلاق ترین آدمهای سختگیر و شکاک را با هوش ، زیبایی و جذابیت خود سحر و جادو می کرد.
 
 بعنوان شهید، او در حال حاضر موقعیت بهتری دارد تا آنچه که قبلا در موقعیت رهبر یک کشور داشت

منبع  دنیای ما.

دولت پاكستان كه به رغم مخالفت‌هاي بين‌المللي روند گفت‌وگو با طالبان اين كشور را در پيش گرفته، هم‌زمان حملاتش را به طالبان كه اخيرا تا 100 كيلومتري اسلام آباد نيز پيشروي كرد، ادامه مي‌دهد و به نظر مي‌رسد كه از يك سو در حال برقراري ارتباط با اين گروه و از سوي ديگر درصدد سركوب كامل اين شبه‌نظاميان است.

به گزارش ايسنا، وال استريت ژورنال در گزارشي در اين زمينه نوشته است: در حالي كه پاكستان گفت‌وگوهاي صلح با طالبان را از سر گرفته، ارتش اين كشور دستاوردهايي را در درگيري‌هاي شديد با شبه نظاميان طالبان در كوهستان‌هاي واقع در 70 مايلي پايتخت گزارش كرده است.

حتي در شرايطي كه اسلام آباد سعي بر كنترل طالبان از طريق نيروي ارتش به خاطر نقض قرارداد صلح تازه امضا شده با اين گروه دارد، اين رويكرد دو گانه تاكيدي بر ناهماهنگي و ترديد بسياري از پاكستاني‌هاي مايل به مشاهده برقراري صلح است. به رغم اقدامات نظامي چند روز گذشته، اين رويكرد هم چنين اتهاماتي را درباره‌ي ميزان توجه پاكستان به فشار آمريكا براي يك حمله تمام عيار عليه طالبان بوجود مي‌آورد.

اين گزارش مي‌افزايد: مقامات در استان سرحد شمال غربي، محل وقوع تمام درگيري‌ها، روز جمعه با صوفي محمد، روحاني مذاكره كننده براي قرارداد صلح اول و برقراري قوانين شريعت در دره سوات ديدار كردند. اين مقامات و حاميان اين روحاني نشست 30 دقيقه‌يي را مثبت ارزيابي كردند؛ اما دولت درخواست صوفي محمد براي توقف درگيري در مناطق بونر و دير سفلي در مجاورت دره سوات كه طالبان سعي در تصرفشان داشت را نپذيرفت.

ميان افتخار حسين، يك مقام اطلاع رساني استاني گفت: اين عمليات زماني كه افراد مسلح سلاح‌هايشان را زمين بگذارند متوقف خواهد شد؛ زيرا دولت بايد به هر قيمتي كه شده حكم خود را برقرار كند.

وال استريت ژورنال در ادامه آورده است: ارتش پاكستان روز جمعه اعلام كرد كه بيش از 100 تن كه عمدتا شبه نظامي بوده‌اند، از زمان شروع درگيري‌ها در روز سه‌شنبه كشته شده‌اند. احتمال مي‌رود اوضاع عمدتا در نشست روز چهارشنبه بين باراك اوباما، رييس جمهور آمريكا و همتايان پاكستاني و افغان وي در واشنگتن روشن شود.

رابرت گيتس، وزير دفاع آمريكا و هيلاري كلينتون، وزير امور خارجه اين كشور، تلاش پاكستان براي بيرون كردن طالبان از بونر و دير سفلي را تحسين كردند؛ اما آصف علي زرداري،‌ رييس جمهور پاكستان و ژنرال اشفق كياني، فرمانده ارتش پاكستان، به همراه واشنگتن بايد با ترديد و ناهماهنگي گسترده در مورد مبارزه با طالبان كه ميان مردم پاكستان، طبقه‌ي سياسي و ارتش كه هم چنان هند را دشمن درجه يك كشور و طالبان را عامل بازدارنده و منحرف كننده‌اي در برابر مبارزه با هند مي‌دانند، مقابله كنند.

در بخش ديگري از اين مطلب مي‌خوانيم: مشكل اصلي توافقنامه‌ي صلحي كه در ماه فوريه در دره‌ي سوات حاصل شد، محور اصلي اين توافقنامه است كه اجازه‌ي اجراي قوانين شريعت در دره‌ي سوات و نواحي اطراف را به طالبان مي‌دهد. دولت پاكستان با هدف راضي كردن مردم محلي كه به دليل وعده‌هاي طالبان مبني بر منحل كردن دادگاه‌هاي فاسد پاكستان به سمت طالبان گرويده‌اند، به اين توافق تن داده است.

اما طالبان به جاي عقب نشيني و اجازه دادن به دولت براي داير كردن دادگاه‌هاي اسلامي، فورا به در اختيار گرفتن كنترل دره و تحميل تفاسير افراطي خود از قوانين اسلامي اقدام كرده است. بر اين اساس، طالبان گذاشتن ريش براي مردان را اجباري كرد؛ مغازه‌هاي فروش CD و فيلم را تعطيل كرد و به زنان دستور داد كه در خانه‌هاي خود بمانند مگر اين كه در خارج از خانه همراه يكي از مردان خانواده‌ي خود باشند.

طالبان به علاوه شروع به پيشروي به سمت بونر و دير سفلي كرد؛ مناطق مجاور كه بر اساس توافقنامه اجازه‌ي اجراي قوانين شريعت در آنها نيز داده شده است. طالبان مي‌گويد اين توافق به آنها اجازه مي‌دهد كه كنترل اين مناطق را در دست بگيرند تا از اجراي قوانين شريعت در آنها مطمئن شوند؛ ادعايي كه دولت پاكستان آنرا رد كرده است.

اين گزارش مي‌افزايد: ارتش پاكستان در واكنش به اين پيشروي، عليه شبه نظاميان اقدام كرد؛ اما مشاوران زرداري و كياني مي‌گويند كه حمايت‌هاي مردمي براي كنار گذاشتن توافقنامه در دره‌ي سوات كافي نيست. اين مشاوران مي‌افزايند، اين تفكر كه نبرد عليه طالبان به مثابه كشتن هموطنان مسلمان به نفع آمريكا است (عقيده‌اي كه بويژه در ارتش و پليس رايج است) رهبران پاكستان را در پيشبرد اين عمليات نظامي عليه طالبان با محدوديت مواجه مي‌كند.

يك مقام ارشد نزديك به زرداري گفت: اگر بخواهيم با صراحت بگوييم، با جامعه‌اي مواجه هستيم كه مخالف اين عمليات است. شما تنها زماني مي‌توانيد بجنگيد كه از حمايت سياسي از سوي مردم و همدردي مردم برخوردار باشيد.

آصف علي زرداري رييس جمهور پاكستان نيز با فشار مقامات وحشت زده استان سرحد شمال غربي كه توسط يكي از احزاب ائتلافي رييس جمهور يعني "حزب عوامي ملي" اداره مي‌شود مواجه است. اين حزب پس از كشته شدن يكي از قانونگذاران خود در يك انفجار طرح‌ريزي شده از سوي طالبان و زنده ماندن رييس خود در يك سوء قصد به جانش، در مورد پيمان اجراي قوانين شريعت مذاكره كرد. مقامات اين حزب مي‌گويند، اين دو حمله آنها را ترسانده و باعث شده كه آنها به دنبال صلح با طالبان باشند.

دولت محلي در استان سرحد شمال غربي اعلام كرد كه هم چنين براي پايان دادن به سختي‌هاي غير نظاميان در دره سوات كه گرفتار بمبگذاري‌هاي طالبان و تيراندازي‌هاي ارتش طالبان شده‌اند، با طالبان توافق صلح امضا كرده‌ است. طي 18 ماه قبل از حصول توافقنامه صلح، دست كم 1500 تن كشته و صدها هزار تن مجبور به فرار از خانه و كاشانه‌ي خود شده بودند.

مشابه اين اتفاقات هم اكنون در بونر نيز مشاهده مي‌شود كه مي‌تواند باعث كاهش حمايت‌ها از ازسرگيري حمله به دره‌ي سوات شود.

در بخش پاياني گزارش وال استريت ژورنال آمده است: هم اكنون حدود 30 هزار تن از بونر كه يك ميليون تن را در خود جاي داده، فرار كرده‌اند و به نواحي اطراف آواره شده‌اند؛ به طوري كه در يك روستاي كوهستاني مجاور موسوم به چينگلاي تمام كوچه‌ها و خيابان‌ها پر از جمعيت آواره‌ي بونر هستند.

رحمان گل يك معلم مدرسه با بيان اينكه بيشتر مردم پس از آنكه طالبان روز چهارشنبه پاسگاه پليس محلي را منفجر كرد، از بونر فرار كرده‌اند گفت: مطمئن نيستم كه چقدر مي‌توانم اينجا بمانم.

اما احسان اقبال، مقام ارشد در حزب مخالف اصلي موسوم به "مسلم ليگ نواز" گفت: اقدامات تجاوزكارانه‌ي طالبان باعث شده كه دولت حمايت بيشتري عليه آنها كسب كند. ما بايد هوشيار باشيم تا پيروز شويم. ما بايد آنهايي را در مذاكرات وارد كنيم كه مي‌توانند صلح برقرار كنند. ما با آنهايي كه خواستار جنگ هستند مبارزه خواهيم كرد.

مقامات پاكستاني مي‌گويند: هر زمان كه عمليات‌هاي نظامي كنوني به عقب نشيني طالبان به دره سوات انجاميد،‌ توافقنامه‌ي صلح مي‌تواند مجددا اجرا شود.

ژنرال اطهر عباس، سخنگوي ارتش پاكستان، به خبرنگاران گفت كه طالبان توافقنامه را از هنگام شروع نقض كرده است؛ اما اگر صلح بدون ويراني بيشتر در منطقه برقرار شود، يك پيروزي براي همه ما خواهد بود.

روز پنجشنبه، 7 اوت (17 مرداد)، به نقل از مقامات دولت پاکستان گزارش شد که بین نیروهای دولتی و گروهی از افراد مسلح طرفداران طالبان در مناطق قبایلی واقع در نزدیکی مرز این کشور و افغانستان درگیری شدیدی روی داده است که در جریان آن، تا بیست و پنج تن از شورشیان کشته و شماری از آنان زخمی شده اند.

به گفته این منابع، دو تن از نفرات دولتی نیز در این درگیری جان خود را از دست دادند و سه تن دیگر زخمی نیز شدند اما گزارش این درگیری و تلفات دو طرف از سوی منابع مستقل تایید نشده است.

منابع پاکستانی محل درگیری را روستای لوئی سم واقع در حوزه اداری باجور، یکی از مناطق قبیله نشین تحت اداره دولت فدرال، و زمان درگیری را روز چهارشنبه گزارش کرده اند.

در این گزارش آمده است که نبرد زمانی آغاز شد که حدود دویست تن از افراد طرفدار طالبان با اسلحه خودکار و نارنجک انداز به یک پاسگاه بازرسی نظامی در نزدیکی لوئی سم حمله کردند.

برخی دیگر از منابع دلیل آغاز درگیری را اقدام افراد مسلح در متوقف کردن یک خودروی نظامی در حوالی لوئی سم و سپس حمله به پاسگاه نظامی محل عنوان کرده اند.

ظاهرا نیروهای دولتی مستقر در منطقه نیز برای مقابله با شورشیان وارد عمل شدند و درگیری بین دو طرف تا ساعات شب ادامه داشت و در جریان آن، مواضع شورشیان در ارتفاعات محل هدف حمله هلی کوپترهای توپدار ارتش پاکستان قرار گرفت.

تهدید طالبان

به گفته منابع محلی، این حمله دو روز پس از آن صورت گرفت که یکی از سخنگویان طالبان در باجور به دولت پاکستان هشدار داد هر چه زودتر نیروهای خود را از منطقه دره سوات، در ایالت سرحد شمالغرب، خارج کند.

	سخنگوی طالبان در باجور خواستار خروج نیروهای دولتی از منطقه شده است

وی گفته بود که در غیر اینصورت، مقامات ارشد و مراکز دولتی در تمامی منطقه هدف حملات مسلحانه و عملیات انتحاری قرار خواهند گرفت.

گفته می شود که مناطق قبیله نشین پاکستان در نزدیک مرز این کشور و افغانستان پناهگاه افراد طالبان و القاعده است که از این محل، عملیات خود در داخل خاک افغانستان را سازمان می دهند و به خصوص از باجور به عنوان محلی یاد می شود که شورشیان مسلح آزادانه در آن رفت و آمد دارند.

در مواردی، نیروهای پاکستانی نقاطی در مناطق قبیله نشین را که محل تمرکز یا آموزش طرفداران طالبان و القاعده عنوان کرده اند هدف حمله قرار داده و تلفاتی برجای گذاشته اند.

این منطقه همچنین محل درگیری های متعدد بین نظامیان پاکستانی و افراد مسلحی بوده است که از آنان با عنوان اسلامگرایان تندرو یاد می شود و خواستار خروج نیروهای دولتی از این منطقه هستند.

برخی گزارش های تایید نشده حاکی از آن است که شماری از رهبران طالبان و شبکه القاعده در همین مناطق حضور دارند و از حمایت افراد مسلح برخی از قبایل محلی برخوردارند.

مذاکرات دولت جدید پاکستان و رهبران طالبان پاکستانی برای توقف عملیات دو طرف علیه یکدیگر در ماه ژوئن به بن بست رسید و در هفته های اخیر، نا امنی در مناطق قبایلی این کشور شدت گرفته است.

«بيت الله محسود پس از موفقيت هاي چشمگيرش اينك در انديشه تسخير افغانستان و پاكستان بوده ورؤياي برقراري حاكميت نئوطالبان را در سر می پروراند». اين جمله ايست كه يك تن از ديپلمات هاي برجسته وزارت خارجه انگليس در مورد بيت الله محسود گفته است.

«نايگل اينكستر»، معاون سابق سرويس اطلاعاتي وزارت خارجه انگليس به روزنامه تايمز لندن گفت: «بيت الله محسود 34 ساله در حال حاضر به عنوان جدي ترين تهديد عليه غرب جانشين اسامه بن لادن به حيث دشمن شماره يك غرب شناخته مي شود».

پس از كشته شدن مولوي دين محمد فرمانده محلي طالبان در وزيرستان در يك حمله هواي نيروهاي ايالات متحده آمريكا، بيت الله محسود 34 ساله قد برافراشت و توانست در مدت بسيار كوتاهي نه تنها خلاء مولوي دين محمد را بخوبي پر كند كه بيش از27 هزار جنگجوی طالب را در يك محور گيرد هم آورد. گزارش هاي موثقي از وزيرستان پاكستان حاكيست، بيت الله محسود به همراه دو برادرش اينك يك اردوي محلي 27 هزار نفري را سازمان داده اند.

تا دو ماه پيش گروه منسجمی به نام طالبان پاکستان، شناخته نمی شد بلکه آنها در چوکات طالبان افغانستانی تحت رهبري ملاعمر، فعالیت می کردند. اما اينك بيت الله محسود نيرويی مركب از جنگجويان پاكستان، افغانستان، عرب، چچن، ازبكستان و بنگلادش را سازمان دهي كرده و همچنان براي آموزش نيروهاي رزمي بيشتر در 29 كمپ آموزشي مولي حقاني و با حمايت مالي عربستان سعودي به فعالیت ادامه مي دهد.

روزنامه جنگ پاكستان نوشت: « روزانه گروهاي زيادي از جوانان پشتون تبار پاكستاني و افغانستاني به صف بيت الله محسود به منظور فراگيري فنون جنگي جديد ملحق مي شوند».

آقاي اينكستر خطاب به سران آمريكا، انگليس، افغانستان و پاكستان مي گويد: «تروريسم به يك صنعت رو به رشد مبدل شده طالبان جوان كه از رهبري ملاعمر در افغانستان نااميد شده اند، به صف بيت الله محسود ملحق مي شوند. او اضافه مي كند: «با توجه به اينكه نئوطالبان به فنون رزمي و جنگي جديد دست يافته اند، دولت هاي موصوف اين موضوع را جدي بگيرند».

اين درحاليست كه روساي جمهور افغانستان و پاكستان در آخرين ملاقات شان در اسلام آباد پيش از ترور بي نظير بوتو رهبر حزب مردم پاكستان، از رشد روز افزون طالبان ابراز نگراني مشترك نمودند. دراين ملاقات هر دو رهبر از ايالات متحده آمريكا خواهان اعزام نيروي بيشتر به منطقه شدند.

به دنبال اين درخواست، ايالات متحده آمريكا اعلام كرد: « اين كشور بزودي بيش از هفت هزار نيروی زميني براي مقابله با طالبان وارد پاكستان و سه هزار تفنگدار زميني به افغانستان اعزام خواهد كرد».

اين موضوع بخوبي نشان مي دهد كه هر سه كشور از رشد صنعت تروريسم به شدت ابراز نگراني كرده و خطر جنگ شديد ويرانگری را در بهار پيش رو حس كرده اند. در تازه ترين نظر سنجي ها آمده است: «هم اينک در 29 كمپ مولوي حقاني كه زير نظر بيت الله محسود قرار دارد، جايی براي نئوطالبان پيدا نمي شود».

يك گروه كارشناسی پارلماني آمريكا پس از تحقيقات از جنوب افغانستان به سناي آمريكا گفت :« روزانه ده ها نفر از قبايل پشتون از دو طرف صوبه سرحد به صفوف طالبان به منظور نبرد با نيروهاي آمريكا در منطقه، ملحق مي شوند».

هرچند انگيزه اقتصادي را در پيوستن گروهاي قومي دو طرف صوبه سرحد به صفوف طالبان، برجسته كرده است اما كارشنان مسايل سياسي افغانستان انگيزه مذهبي و اعتقادي اين گروها را نيز موثر مي دانند. روزنامه فيگارو چاپ فرانسه از قول يك تحليلگر افغان نوشت: «اين گروهاي قومي جنگ با دو دولت پاكستان و افغانستان و نيروهاي آمريكا را جهاد مقدس مي نامند».

آخرين گزارش ها از دره سوا ت ايالت سرحد پاكستان حاكيست، بدنبال انهدام منزل مولانا فضل الله يك تن از رهبران محلي حامي طالبان (امام دهيري) توسط ارتش پاكستان، نمايندگان قبايل اين كشور در چندين نشست سراسري از جمله قبايل ساكن وزيرستان شمالي و جنوبي (خيبر، كرم، باجور، اوركزي، مهمند، بونير، مالاكند، كوهستان، دره آدم خيل و سوات) در اعتراض به انهدام منزل مولانا فضل الله از سوي ارتش پاكستان متعهد شدند كه براي انتقام آرام نگيرند.

به دنبال انهدام منزل اما دهيري ( مولانا فضل الله) بيت الله محسود مسوليت دو حمله يك ماه قبل به كاروان نظامي ارتش پاكستان را به عهده گرفت كه طي آن ارتش پاكستان 12 كشته و 25 تن زخمي داد.

بيت الله محسود در كنار دو برادرش «عبدالله و ذوالفقار» از جمله افراطيوني هستند كه درجنگ طالبان با مجاهدين حضوري دايمي داشتند. گفته مي شود او در سازماندهي و مدريت جنگ طالبان در افغانستان با جنرال هاي ارتش پاكستان رابطه خوبي داشته و به همين دليل از تاكتيك هاي ارتش پاكستان كاملا آگاهي دارد. اين سه برادر حملات طالبان به هزاره جات را مدیريت مي كردند و گفته مي شود عامل اصلي تخريب مجسمه هاي بوداي باميان اين سه برادر بوده و مواد انفجاريه را براي تخريب اين آثار تاريخي كارگذاري كرده اند.

اين سه برادر از قبيله محسود در وزيرستان جنوبي هم مرز با افغانستان است كه عبدالله محسود با نام مستعار «نورالعالم» برادر كلان در سال 1996 ميلادي در جنگ افغانستان پس از سقوط كابل توسط طالبان زخمي و يك پاي خود را از دست داده است.

وي درسال 2002 ميلادي از سوي نيروهاي آمريكايی در افغانستان بازداشت شد اما بصورت نامعلوم و مشكوكي سر از وزيرستان درآورد. وي پس از حمله كماندوهاي آمريكا به مناطق باجور، زومازولا، وشول كه تعداي زيادي از افراد متواري طالبان را كشته و زخمي ساخت، تهديد كرد دست به اقدام تلافي جويانه خواهد زد.

گروگان گيري 200 نظامي ارتش پاكستان در 30 اوت 2007 ميلادي توسط اين سه برادر انجام شد كه براي تلافي حمله نيروهاي آمريكا انجام گرفت و دولت مشرف ناگزير بيش از صد تن فرماندهان طالبان را آزاد سازد.

بيت الله محسود هم اينگ با داشتن بيش از 27 هزار جنگجو، خود را براي يك نبرد سخت بهاري با نيروهاي آمريكا، پاكستان و افغانستان آماده مي سازد. او در‌آخرين گردهماي طالبان تحت امرش اعلام كرد: «جنگ سخت اما ارزشمند پيش رو دارد».

سلام دوستان:

وضعیت در پاکستان از قلم نویسنده.

شکست سلطۀ استعمارانگليس درنيم قارۀ هند سرگذشت عجيبی دارد. درآغاز، پيش ازحصول استقلال سياسی، انگليس ها درجريان جنگ جهانی دوم « ازسرزمين هند بمثابۀ پايگاه عمليات خويش استفاده بعمل آوردند وحدود دومليون سربازهندی درجهت اهداف انگليس، درجنگ اشتراک ورزيدند.»

      حزب کانگرس برآن شد که الی استقرار يک جکومت ملی وبدست آوردن آزادی کشور، کمپاين تبليغاتی، برضد انگليس ها به راه انداخته شود. درسال 1942، حرکت اعتراضی حزب کانگرس باشعار« ازهند خارج شويد! » ازسوی استعمارگران بيرحمانه سرکوب گرديد و رهبران آن را روانۀ زندان ساختند. وليک پيروزی حزب کارگردرانتخابات سال 1945 درانگلستان، راه را برای رهايی هند آسانترگردانيد. درهمين زمان فعاليتهای جدايی طلبانۀ حزب مسلم ليک مبنی برتأ سيس يک دولت مستقل اسلامی بنام " پاکستان" بالا گرفت که اقدامات بعدی درراستای حفظ تماميت ارضی وبرپايی يک دولت واحد، سودی را درپی نداشت.

     برطبق نقشۀ شيطانی ازقبل ترسيم شدۀ انگليس، تقسيم سرزمين پهناور هند، امر اجتناب ناپذيرپنداشته شد. هرچند مهاتماگاندی و جواهرلعل نيرو برعليه آن بودند، اما بدليل لگام زدن به بروزاختلافات بيشتر، ناچار به پذيرش آن شدند. درجون  1947،Lord Mountbatten وايسرای هند برتانوی ازپلان استقلال وتقسيم نيم قاره، به هردوطرف اطلاع داد. بتاريخ 14/ 8/ 1947 حزب مسلم ليک درشهربندری کراچی وبتاريخ 15/ 8/1947 حزب کانگرس در دهلی سند برسميت شناختن استقلال را بدست آوردند و درنتيجه دو دولت جداگانه، هندوستان و پاکستان بوجود آمد.

    و اما برمبنای نيات شوم انگليس، تقسيم نيم قارۀ هند پيشآمدهای ناميمون و فاجعه باری را درقبال داشت: فقط باسپری شدن چند روزمحدود، شهروندان بی گناه بويژه درپنجاب قربانی اعمال زورگويانه وخشونت آميزگروههای آشوب طلب وفرقه گرايان مذهبی گرديدند، حدود يک مليون انسان درسيلاب خون جان باختند، به تعداد (12) مليون انسان ديگر به مهاجرتهای دسته جمعی تن درداند ( هفت مليون اهالی هندو و سک به هندوستان کوچيدند و پنج مليون مردم مسلمان ازهند به پاکستان فرار نمودند). حتی مهاتماگاندی به سبب اينکه درهنگام توزيع دارايی های باقيمانده ازاستعمار، درمقابل پاکستان رفتارعادلانه نمود و درقلمرو تحت حاکميت خود، حقوق هندو و مسلمان را مساوی دانست، بتاريخ 30/ 1/ 1948 به ضرب آتش گلولۀ يک نفر هندوی برهمنی متعصب، نقش برزمين شد.

           و پاکستان يعنی چه؟

    پاکستان يک توليد مصنوعی ازبيدادخانۀ استعمارانگليس، کانون توطئه های رنگارنگ ( سياسی- اقتصادی- نظامی- مذهبی) درمنطقه، محل زايش، پرورش وافزايش بنيادگرايی مذهبی، مهد نظاميگری درسياست، وسيلۀ  فشار وآلۀ دسيسه سازی دردست ارتجاع جهانی وامپرياليسم و بازيچۀ عظمت طلبی مائويست های چين، به حساب ميآيد که از روز پيدايش خود بدين طرف هميشه درگيربحران های متعددی سياسی- اقتصادی- نظامی گرديده وهرگز ازاستقرار يک ديموکراسی باثبات ورعايت پرنسيب های حقوق بشر درآنجا، خبری درميان نبوده است وبنابرنداشتن يک خط روشن درکار تمثيل خود اراديت وحاکميت ملی، از رسيدن به مرحلۀ پختگی وارتقای مورال سياسی وتثبيت هويت ملی، فرسخ ها فاصله دارد.

    نخستين عمل خصمانه وضد بشری زمامداران دولت نوبنياد پاکستان، افروختن آتش اختلافات مذهبی بغرض برهم زدن همزيستی مسالمت آميز شهروندان، بود که درمقابل حکومت هند درپيش گرفته شد. زيرا درهند حکومت جواهرلعل نهرو (1947- 1964 ) اقدام به جدايی سياست از مذهب کرد و پروسۀ آن را استحکام بخشيد ودرعين زمان کليه اديان ومذاهب ازحقوق قانونی مساوی برخوردارگرديدند و نظام سياسی در برابرهمه رفتاريکسان را پيشه کرد. ولی سياستمداران انگليسی مشرب پاکستانی با اتخاذ روش تفرقه افگنانه به تبليغ نظريۀ جدايی دوملت پرداختند. هدف آنها اين بود تا شهروندان مسلمان ساکن درجنوب آسيا را به دليل داشتن خصوصيت های کلتوری مشابه، درچوکات يک دولت اسلامی بسيج سازند و با بسررسانيدن اين کار، يک ملت واحد را به نمايش بگذارند. ليکن برخلاف پلان خرابکارانۀ نظريه پردازان آشوب طلب پاکستانی، بخش اعظم مساحت کشمير و تعداد قابل ملاحظۀ مسلمانان درقلمرو هند باقی ماندند.

     ودرست سقوط پاکستان درلجنزار مداخله گری پرازحيله ونيرنگ، همسايه ستيزی ديوانه وار وهستريک، گرايش به سمت استقرار استبداد مذهبی، دنباله روی نوکرصفتانه ازسياست های ارتجاع جهانی و امپرياليسم، شکل گيری کودتاهای عسکری و برقراری حکومتهای خشن وخشک نظامی، ورشکستگی اجتماعی ( سياسی- اقتصادی )... ازهمين جا آغازيافت- دردورۀ زمامداری کودتايی جنرال ضياء الحق به نقطۀ اوج خود رسيد و تا امروز بدون کم و کاست بطرزتهديد آميز، ادامه دارد.

   پاکستان باداشتن ( 165 ) مليون نفوس پس ازاندونيزيا دومين مملکت اسلامی درجهان است. درحال حاضرروشن نيست که اين کشور، از لحاظ سياسی به کدام استقامت سوق داده ميشود. زيرا درميدان رقابت های سياسی ناسالم و فاقد شفافيت که گاه گاهی با خشونت وخونريزی همراه بوده است، سه نيروی عمده عملآ بالای لاش قدرت مصروف زورآزمايی هستند:

- نهادهای افراطی وبنيادگرا، مدافع داعيۀ برقراری ديکتاتوری مذهبی؛

- احزاب سياسی معامله گر با گذشتۀ آلوده وسياه، فعلآ با ادعاهای کاذب وبلند پروازانۀ بازگشت به روند ديموکراسی وحکومت قانون؛

- نظاميان کل اختياروبی ميل به ازدست دادن قدرت و صلاحيت برهبری جنرال پرويزمشرف؛

     درلحظۀ بسيارحساس و سرنوشت ساز کنونی، تقابل انديشه ها، خواسته ها، تمايلات، وابستگی ها وزد وبندهای خطرناک اين سه نيرو( شايقين حفظ قدرت سياسی و گروه های تشنه لب با عطش رسيدن به حاکميت ) جامعۀ پاکستان را ازدرون و بيرون انفجاری ساخته و رخدادهای سال روان کشور را با انارشی روبرو کرد.

     ناظران سياسی درجهان اوضاع جاری در پاکستان را با دقت تمام تعقيب ميکنند وازاين ناحيه که وضعيت حالت بحرانی را به خود گرفته و برای صلح وثبات درمنطقه وجهان فوق العاده زيان آور وتهديد آميز به پيش ميرود، بی نهايت نگران می باشند. مزيد بر دشواری های (سياسی -  اقتصادی- نظامی ) وکشيدگی های داخلی، پاکستان محل زندگی و قرارگاه فعاليت رهبران و فعالين سازمانهای دهشت افگن القاعده و طالبان بوده، آنها از بی نظمی بوجودآمده سود فراوان بردند و درتلاش اند تا دوباره درافغانستان حاکميت را دردست گيرند و پلان طالبستان سازی پاکستان را تحقق بخشند.

   هرگاه انارشی وخودکامگی درپاکستان بگونۀ فعلی ادامه وگسترش بيشترپيداکند، جلوگيری ازآن کارمشکلی خواهد بود، و آنگاه دريک فاصلۀ زمانی درازمدت، هيچ کسی با هيچ وسيله ای يارای آن را ندارد تا جامعۀ آشوب زده را آرام سازد.

    دردرامۀ  بی نظمی درپاکستان، دردو دهۀ اخير، درپرده های متعدد، درمحيط های متفاوت، پرسوناژهای آتی با استخدام افراد واشخاص در کرکترهای دومی وسومی، نقش مرکزی را بازی نموده اند:

-        خا نم بينظير بوتو.

-        نوا زشريف.

-        جنرا ل پرويز مشرف.

            پردۀ ا ول :

     درسال 1977، ذوالفقارعلی بوتو رئيس جمهورپاکستان بدستور کميتۀ 300، مطابق پلان طرح شده توسط هنری کيسنجر ودرنتيجۀ يک کودتای نظامی ازقدرت انداخته شد وصحنه سازان، تاج زمامداری را برفرق جنرال ضياء الحق سياه دل، تاريک انديش و تشنه به خون، نهادند.

    جنرال ضياء ، بوتو را روانۀ زندان ساخت. رئيس جمهورمخلوع دوسال را درقيد نظاميگران خونآشام سپری کرد تا اينکه درسال 1979 ازپی يک دادگاه فرمايشی به چوبۀ دارکشيده شد.

     ديکتاتورنظامی باشدت وخشونت پيگرد فعالين سياسی ومخالفين خود را آغازنمود. بينظيربوتو مجبوربه مهاجرت به خارج گرديد و ازسال 1980 به بعد به مبارزۀ مصممانه برضد جنرال ضياءالحق برخاست و فکر کنارزدن اورا ازقدرت، درسرپرورانيد.

    بينظيربوتو درسال 1986 دوباره بوطن برگشت و به فعاليتهای سياسی پرداخت. جنرال ضياءالحق بتاريخ 17/ 8/ 1988 « به علت بالا گرفتن جنگ افغانستان» به هدايت « باشگاه روم به نمايندگی کميته « 300 » دريک سانحۀ هوايی با شماری از دوستان امريکايی خود، جان باخت، ديکتاتوری نظامی سقوط کرد و راه به تبارزسياسی خانم بوتو بازگرديد.

    باسقوط ديکتاتوری نظامی، حزب افراطی رابطۀ اسلامی موقتآ اهميت خود را ازدست داد وگروههای اسلامگرا دچارسردرگمی شدند. ايالات متحدۀ امريکا دفعتآ ازحمايت نيروهای محافظه کاراسلامی حامی رژيم سرنيزۀ ضياءالحق مقتول، دست کشيد، برعکس حزب مردم پاکستان برهبری خانم بوتو را درآغوش گرفت و ازاو پشتيبانی کرد.

    خانم بوتو دارندۀ دپلوم آموزش اکادميک ازدانشگاه (Oxford) بعنوان فرد آگاه وچشم وچراغ آيندۀ مملکت، دررأس حزب مردم پاکستان، به هدف اجرای ماموريت مقدس(!) درمبارزات پارلمانی اشتراک نمود و برندۀ انتخابات شناخته شد وموظف به تشکيل کابينه گرديد.  

                   پردۀ دوم:

     بينظيربوتو درمقام صدراعظم انتخابی کشورش، با چالش های جدی درپروسۀ مناسبات رسمی با هواداران رژيم شانتاژ و سرنيزۀ گذشته دست و گريبان گرديد:

     - طرفداران انديشه های مداخله درافغانستان وهند، جنرال حميدگل رئيس" آی. اس. آی"، جنرال ميرزا اسلم بيگ رئيس ستاد نيروهای مسلح، ثابت وقائيم دروظايف خود باقی ماندند.

     - نيروهای متحجر و بنيادگرای اسلامی پيروخط جنرال ضياءالحق، برهبری نوازشريف گورنرايالت پنجاب به همدستی اعجازالحق، به بهانۀ نادرست بودن تصميم بينظيربوتو مبنی بردست کشيدن ازحمايت گروههای مجاهدين افغانی، به تحريک افسران ارتش برضد رئيس حکومت نوبنياد ملکی، توسل جستند.

     نخستين حرکت منفی، تحريک آميز وحساسيت برانگيز گروههای اسلامی، حمله به مرکزفرهنگی امريکا دراسلام آباد بود که اختلافات شديد را بين نوازشريف ومقامات امريکايی بوجود آورد و بسود بينظير بوتو تمام شد.

     اقدامات خشونت آميزحزب ارتجاعی رابطۀ اسلامی وساير گروههای افراطی مذهبی، ظاهرآ به بهانۀ اعتراض درمقابل رمان سلمان رشدی صورت گرفت. اما هدف و محل تبارزعکس العمل فزيکی را قصدی و عمدی غلط تعيين نموده بودند: اصلآ بايد يکی ازنمايندگی های سياسی و يا مرکزفرهنگی انگلستان دريکی ازشهرهای پاکستان مثلآ دراسلام آباد، کراچی ويا پشاورمورد خشم معترضين واقع ميشد. زيرا مؤلف رمان شهروند انگليس وموسسۀ نشروچاپ کتاب هم شرکت انگليسی بود. ولی موضوع حمله برمرکزفرهنگی امريکا برمحورديگری می چرخيد:

     درنيمۀ دوم ماه دسمبر1988، ايالات متحدۀ امريکا، حکومت پاکستان را وادار به آن ساخت تا دولت عبوری مجاهدين افغان را تشکيل دهد تا توجه احزاب پشاوری بعوض تداوم جنگ به تعقيب خط سياسی معطوف گردد. درجريان معامله گری های کلان و سودآور روی ايجاد حکومت جلای وطن تنظيمها درپشاور، مبالغ هنگفت دالری به جيب افراد و اشخاص می ريخت که نوازشريف نيزنمی خواست ازاين غنيمت باد آوردۀ سخاوت امريکايی ها دورنگهداشته شود، بدين لحاظ بخاطرمطرح شدن درصحنۀ کشمکش های سياسی با سازماندهی حمله برمرکزفرهنگی امريکا، توجه سياستمداران امريکايی وانگليسی را بخود جلب کرد.

    درماه مارچ 1989، ادارۀ جهنمی" سی. آی. ای" وسازمان استخبارات نظامی پاکستان" آی. اس. آی" بدون درنظرداشت مفاد موافقتنامۀ ژنيو مورخ 14/ 4/ 1988 پلان حملۀ نظامی به جلال آباد را دراختيار گروههای جنگی افغان مقيم پشاور، قراردادند که طی يک جنگ خانمانسوز چهار ماهه حرکات نظامی تجاوزکارانه ناکام ازآب بدرآمد. تنظيمهای جهادی، " آی. اس. آی" و " سی. آی. ای" دراين نيت شوم شان شکست خوردند، خوشبختانه برخلاف آرزوهای خام آنها، افتخار مقاومت دليرانه دربرابر تجاوز و دفاع پيروزمندانه نصيب اردوی قهرمان افغانستان شد.

    بينظيربوتو ازناحيۀ اين شکست شرمآور، تاب و تحمل را ازدست داد. بخاطرفرونشاندن طوفان نوحه ازبابت ترکيدن بغض گلو، درماه جون 1989 جنرال حميدگل را از رياست " آی. اس. آی" موقوف ساخت وبه جای او شمس الدين کلو جنرال بازنشستۀ دوران ضياءالحق را مقررنمود.

     جنرال شمس الدين کلو به علت اين تقاضا که بايد رئيس جمهورازمقام رياست ستاد ارتش منفصل گردد، با غضب جنرال ضياءالحق روبرو گرديده بود وجزای تقاعد بدست آورده بود.

          پردۀ سوم:

     بينظيربوتودر واقع درقبال افغانستان وهندوستان همان سياست دشمنانۀ دوران ضياءالحق را با اندکی تغييردرطرز برخورد، تعقيب ميکرد، اما نتوانست اعتماد کامل ارتش وگروههای افراطی اسلامی رابدست آورد، بنابران  درسال 1990 ازمقام صدارت سبکدوش گرديد.

    وحال گل اقبال نوازشريف به شگوفه نشست و بحيث صدراعظم پاکستان تعيين شد تاموصوف خواب ها وآرزوهای ضياءالحق را به حقيقت تبديل کند.

    رئيس حکومت جديد التقرر، نمايندۀ تمام عياراحزاب و گروه های مذهبی بنيادگرا ومتعصب که به شدت درمسيرنظاميگری وسياسی شدن روان بودند، به بحرانهای درون جامعه( سياسی- اقتصادی ) که قسمآ از خلف خود به ميراث گرفته بود، افزايش بيشتربخشيد، ولی با حيله و نيرنگ ازايالات متحدۀ امريکا، انگليس و سايردول غربی ، عربستان سعودی و شيخ نشينان حوزۀ خليج، زيرنام پيروزساختن اسلام درافغانستان و برباد کردن هندوستان، جزيه و باج ميگرفت.

    درگام اول، جنرال جاويد نصير را دررأس " آی. اس. آی" نصب کرد تا گلبدين حکمتياررا درافغانستان بقدرت برساند، اما دراين پلان ناکام ماند. همچنان پروگرام بازسازی راه های تجارتی بسوی آسيای مرکزی، پس ازسقوط اتحاد شوروی، کدام موفقيتی را درقبال نداشت.

     بحران شديد اقتصادی، بی نظمی و بی ثباتی سياسی ، فساد مالی و اداری، افزايش سرسام آور فعاليتهای خرابکارانه و ترورستی، باعث کاهش اعتبارحکومت درمنطقه ودرنزد همکاران بين المللی وحلقه های نظاميگرپاکستان که روند سياسی آنکشوررا مشخص ميسازند، گرديد. همان بود که درنيمۀ اول سال 1993، غلام اسحاق خان رئيس جمهور جمهورپاکستان، نوازشريف را ازحکومت برکنارساخت.

              پردۀ چهارم :

     بارديگر بخت بينظيربوتو بازشد و بقدرت رسيد.

     دراولين روزها ، حکومت وارتش زيرفشارايالات متحدۀ امريکا واقع شدند تا شماری ازافسران و کارمندان کهنه کارباقيمانده اززمان ضياءالحق را ازدستگاه استخبارات بيرون کشند. درجولای 1993 تصفيه کاری آغاز يافت، جنرال جاويد نصيربه تقاعد سوق داده شد و درعوض جنرال جاويد اشرف قاضی را به رياست "آی. اس. آی" برگزيدند.

    اين بار، بينظيربوتو به مقصد بقا و تداوم خود باحزب اسلامی متعصب وبنيادگرای" جمعيت علمای پاکستان " برهبری مولانا فضل الرحمان، ائتلاف سياسی بوجود آورد. درهمين وقت بود که حزب جمعيت علما، روابط خيلی نزديک با ارتش ،" آی. اس . آی ." و وزارت داخله برقرار کرد و بينظيربوتو نيزدررقابت با حزب" جمعيت اسلامی" وحزب " مسلم ليک" بارنگ وروغن وعبا و قبای اسلامی صف آرايی نمود.

   مولانا فضل الرحمان با هوشياری و زرنگی خاص چوکی رياست کميتۀ ارتباط خارجۀ پارلمان پاکستان را ازآن خود ساخت و ازاين طريق توانست برياست خارجی حکومت اثربگذارد. با استفاده ازمزايای ائتلاف حزبش با حکومت ، به امريکا، اروپا، عربستان سعودی، امارات متحدۀ عربی، به مسافرتهای رسمی پرداخت.

      درماه های اخيرسال 1994 حکومت بينظيربوتو( با توظيف نصيرالله بابر وزيرداخله درکارهای سازماندهی) وحزب جمعيت علمای اسلام درتبانی باسردمداران ايالات متحدۀ امريکا وانگلستان، طالبان را مسلح ساخته، به افغانستان گسيل کردند و مردم جهان را حيرت زده و هراسان نمودند.

    ولی اين کارمخالفت احزاب ملی گرا و اسلامی پاکستان، ازجمله حزب جماعت اسلامی قاضی حسين احمد را برانگيخت. بعد ازاين رويداد، حکومت بينظيربوتو بيشتردرگرداب پروژۀ مدهش طالبان سرگردان بود و دشواری های متعدد داخلی، درعرصه های اقتصادی- سياسی- نظامی- مذهبی وقومی وخانوادگی به آن افزوده شد:

    شهربندری کراچی درچنگال برخوردهای خشونت آميزسياسی، قومی و مذهبی فرياد ميکشيد. دراين جا ديگرازثبات، امنيت وآرامش خبری درميان نبود، جنبش قومی مهاجر برعليه سايرگروه های قومی ، پيروان مذهب تشيع برضد اهل تسنن درزد وخورد خونين بودند. درسالهای 1994- 1995- 1996 جمعآ درحدود چهارهزار نفرجان باختند.

    جنرال عبدالوحيد خان رئيس ستاد ارتش وجنرال علی قلی خان رئيس استخبارات درتور فعاليتهای وحشت آورطالبان بند مانده بودند وعمليات جنگی آنها را سازماندهی وتنظيم می نمودند. بدين لحاظ بسيارکم به اوضاع و احوال مناطق ديگر رسيدگی کرده ميتوانستند.

      مثلآ درسال 1995 درکراچی وضعيت آنقدر وخامت پيداکرد که بايد ارتش داخل اقدام ميشد تا ازگسترش خشونت ها جلوگيری بعمل ميآمد. وليک جنرال جهانگير کرامت رئيس ستاد نيروهای مسلح که بجای جنرال عبدالوحيد خان مقرر شده بود ، ازخود کمتر تمايل به مداخله درامور حکومت ، نشان داد.

       درزمينۀ اقتصادی، تشديد سياست صرفه جويی درمصارف و وضع ماليات برعايدات زمين، مشکلات اجتماعی را درقبال داشتند وسبب بروز نارضايتی ها گرديدند.

     مهمترازهمه بتاريخ 20 سپتمبر1996 درشهرکراچی بين قوای امنيتی و طرفداران مرتضی بوتو، برادر خانم بينظير، برخورد صورت گرفت که درنتيجه مرتضی کشته شد. وقوع اين حادثه مانند بم نيرومندی در پاکستان انفجاررا بوجودآورد، زيرا گروه های سياسی ، بخصوص مخالفين حکومت چنين پنداشتند که دستورقتل مرتضی بوتو ازسوی بينظيربوتو وشوهرش آصف علی زرداری صادرشده بود، به اين دليل که خواهر و برادر روی برگزينی خويش درمقام رهبری حزب مردم، باهم در رقابت سرسختانه قرارداشتند.

      سرانجام پس ازاين همه گير ودارهای ناهنجار، فاروق لغاری رئيس جمهورپاکستان ، بتاريخ 5/ 11/ 1996، بينظيربوتو را به اتهام فساد مالی و اداری، رشوه گيری وبی کفايتی، ازحکومت سبکدوش کرد.

                پردۀ پنجم :

       حزب رابطۀ اسلامی درانتخابات پارلمانی 3/ 2/ 1997 برنده شد وباز نوازشريف به قدرت رسيد.

     اين بارحکومت نوازشريف مزيد برمشکلات داخلی، ازجمله وضعيت بی نهايت خراب اقتصادی، تشديد جنگهای فرقه يی ( بين شيعه وسنی )، درعرصۀ روابط خارجی باچالش های جدی روبرو گرديد، آنچه پاکستان درگذشته دراين حصه ازشهرت خوبی برخودار نبوده است.

     انکشاف منفی اوضاع درافغانستان دروجود طالبان که سرنخ ها در پاکستان توسط گروههای بنيادگرای اسلامی، ارتش  و" آی. اس. آی" کش ميشد، سياستمداران ونظاميان پاکستانی را درمقياس بين المللی بدنام و بی آبروساخت. درماه جولای 1997، وزارت خارجه باردگرازخود تمايل به گفت وگوبا هند نشان داد و بحث روی قضيۀ کشميررا شامل آجندای مذاکرات گردانيد. اما پيش ازآن تحريکات گسترده را در راستای بی ثباتی و نا امنی درهند سازماندهی وبراه انداخته بود: فرستادن اسلحه به تجزيه طلبان سک درخالصتان، بم گذاری ها درشهرهای مهم هند ( کلکته، بمبئی، دهلی، امرتسر، سرينگرپايتخت کشمير) توسط اجنت های شبکۀ استخبارات پاکستان، جزء تحريکات سازمان يافته بودند.

    هنوز دردوراخيرمذاکرات کدام پيشرفت قابل محاسبه رونما نگديده بود که پاکستان درماه جولای 1997، راکت های پيشرفتۀ ميان برد را به آزمايش گرفت و فضای روابط را به سردی کشانيد.

    دخالت مستقيم " آی. اس. آی " و نظاميان پاکستانی درحوادث شمال افغانستان درماه می 1997 وشناسايی رسمی ويروس طالبان بحيث دولت قانونی افغانستان طی اعلاميۀ رسمی گوهرايوب خان وزيرخارجه، به پروسۀ منزوی شدن پاکستان درمنطقه، سرعت بخشيد ومناسبات آنکشور را با دول مستقل مشترک المنافع درآسيای ميانه، با ايران، روسيه وهند خدشه دارکرد.

     درگيری ارتش پاکستان با نيروهای هندی درمنطقۀ کارگيل درکشمير که حکومت بدون حصول کدام موفقيت، مجبوربه بيرون کشيدن قوا از آن جا شد، سبب رسوايی حکومت و نارضايتی حلقه های معين سياسی و مذهبی درپاکستان گرديد.

     انفجارآزمايشی سلاح اتمی درسال 1998 توسط پاکستان، تشويش و نگرانی خلقهای صلح پسند جهان را برانگيخت وموج اعتراضات هواداران ترقی وعدالت را که با بنيادگرايی و روش های افراطی در جمهوری اسلامی پاکستان درمخالفت بودند، درقبال داشت.

     پس ازمسلط شدن طالبان درشمال ومناطق شمال شرقی افغانستان اختلافات آشکارا ميان ايران و طالبان ( سمبول تجاوز وهجوم قوای نظامی پاکستان بالای افغانستان با ناديده گرفتن منافع اقتصادی وسياسی ايران درمنطقه ) ازيک طرف و بين ايران و پاکستان ازجانب ديگر، بروزکرد وتا لبۀ تيزدرگيری های نظامی انکشاف يافت که ازلحاظ سياسی، پاکستان بيشترصدمه ديد وحکومت را دچاربحران عميق ساخت که تا مدتی نتوانست اززيربارآن قد راست کند.

                       پردۀ ششم :

     بیکفايتی سياستمداران پاکستانی، عدم موثريت کار ادارۀ دولت درامر جلوگيری ازبی نظمی ها وتأمين شرايط زندگی صلح آميزبرای مردم، موجوديت فساد درکليه بخش ها، کشمکش های سياسی بين احزاب و گروهها برسر رسيدن به قدرت، نارضايتی عمومی را بوجود آورده بود. اين حالت، مفکورۀ بسيج مردم را درراه انجام يک چرخش سياسی با الهام ازروش طالبان، تحريک کرد که بايست افسران درآن نقش داشته باشند.

    درسال 1999 نوازشريف، جنرال پرويزمشرف رئيس ستاد نيروهای مسلح را که خودش دراين مقام مقررنموده بود، ظاهرآ بغرض يک ماموريت رسمی نظامی به سريلانکا اعزام نمود، اما درخفا پلان ديگری درسرداشت. رئيس حکومت دريک اقدام عاجل ونا سنجيده مشرف را معزول اعلان کرد و بعوض وی، شخص مورد اعتماد خود را فرمان تقررداد. اين گام عجولانۀ نوازشريف با عکس العمل شديد ترفداران مشرف روبرو گرديد وبصورت برق آسا قطعات اردو دراسلام آباد به جاده ها ريختند و مراکزعمدۀ دولتی ازجمله راديوتلويزيون دولتی، شبکۀ خدمات مخابراتی، ميدانهای هوايی را درمحاصره قراردادند. بدون شک نظاميان نيز دفعتآ و به یکبارگی دست به اين عمل نزدند، بلکه ازقبل تصميم کودتا و سقوط دادن حکومت را درسرلوحۀ کارخود داشتند ومخفيانه پلان کرده بودند که ازموضوع به نوازشريف اطلاع رسيده بود.

     درراه بازگشت ازسريلانکا، به هدايت نوازشريف به هواپيمای مشرف، اجازۀ نشست درفرودگاه داده نشد. هواپيما برفرازاسلام آباد، سرگردان چندين باردو رزد تا آنکه کودتا چيان براوضاع کاملآ مسلط گرديدند و رهبرشان جور وسلامت برزمين فرودآمد.

                  پردۀ هفتم :

       پيروزی کودتا بتاريخ12 / 10/ 1999 که فقط سه ساعت را دربر گرفت، به حکومت ملکی نقطۀ پايان گذاشت. تغييررژيم بشيوۀ نظامی که درپاکستان به عنعنه وعرف سياسی بدل شده، درآغازنه  تنها از سوی افراد عادی جامعه، بل ازطرف بخشی ازروشنفکران وآگاهان سياسی نيزبه گرمی استقبال شد. پاکستانی ها به اين اميد که فساد مالی واداری، بی عدالتی، رشوه ستانی، دستبرد به دارايی عامه و بی نظمی ها خاتمه پيداميکند، دروظايف مختلف درخدمت ديکتاتورنظامی درآمدند و به زندگی خود ادامه دادند. صرف رئيس قوۀ قضائيه ورئيس پارلمان از وظايف شان برکنارشدند وجای آنها را اسلام گرايان اشغال نمودند.

      بينظيربوتو و شوهرش آصف علی زرداری ( چند سالی را به جرم دغلبازی درتجارت وسوء استفاده ازامکانات حکومت، درپشت ميله های زندان گذرانيد) که متهم به اختلاس وفساد مالی بودند وبايد حساب پس ميدادند، کشور را ترک گفته دردوبی رحل اقامت گزيدند.

      نوازشريف با ازدست دادن اقتدار دراول نظر بند خانگی شد و بعدآ به زندان انداخته شد، تا اينکه مقامات سعودی به سروقتش رسيدند و وساطت کردند. درنتيجه وی ازحبس رها گرديد و درعربستان مسکن گرفت. وزرا نيز درابتدا درمنازل شان زيرنظارت قرارگرفته شدند.

     درحکومت نظامی چند صباحی، نشانه های ازبهبود وضع اقتصادی، آزادی مطبوعات وغيره مظاهر زندگی به چشم خورد، وليک بزودی حاکم نظامی  دردنيای عهد شکنی و بی وفايی به وعده ها، فريب دادن مردم پاکستان وجهانيان گام برداشت.

    جنرال های کودتاچی به نسلی ازافسران تعلق پيدا ميکردند که در مدارس آموزش قرآن زيرنظرملا های بنياد گرا تربيه شده بودند. بدين لحاظ ازناحيۀ تشديد و بالاگرفتن فعاليتهای بنيادگرايی ودهشت افگنی، نگرانی جدی بوجود آمده بود. چنانچه گذشت زمان نشان داد که نظاميان واقعآ درخدمت به عقب گرايی قرون وسطايی، تا گلو غرق گرديدند.

    مشکل عمده برای خلقهای منطقه وجهان هما نا موضوع دوام وحشت و دهشت طالبان والقاعده درافغانستان بود که ازکانال های پاکستانی تغذيه ميشدند. زمامداران نظامی نو به دوران رسيده با تمام امکانات داخلی و خارجی درگسترش فعاليت و تحکيم قدرت آنها کوشيدند. حتی پرويز مشرف نسبت به رؤساء حکومت های قبلی ( بينظيربوتو ونوازشريف) گستاخانه و بيشرمانه پارا فراترنهاده، پشتيبانی وحمايت سياسی- نظامی- مالی- لوژستيکی ازطالبان را ناشی ازعلاقه مندی پاکستان، داير برمسلط شدن و حفظ قدرت دردست يک قوم و مليت خاص درافغانستان، بر شمرد. طبعآ اين سياست هيچ  نوع کمکی به پروسۀ تشنج زدايی وثبات در افغانستان و نزديکی دول همسايه در مسير دريافت يک راه حل سياسی، نه نمود.

     مقارن با کودتای نظامی درپاکستان، درهند نيزحکومت جديد برهبری اتل بهاری واجپای، حلف وفا داری ياد کرد ومرتبط به انکشاف وضع سياسی- نظامی دردولت همسايۀ غربی، نيروهای مسلح هند را امر آماده باش داد.

     ايالات متحدۀ امريکا، انگليس، چين ( دوست ومتحد بسيار بسيار نزديک، عنعنوی واستراتيژيک پاکستان از زمان تأسيس آنکشورتا به امروز) وعربستان سعودی به مانند گذشته، پايه های نظام ديکتاتوری را درپاکستان با تعميم و تحکيم روابط نيک وحسنه درکليه جهات، ازتزلزل نجات دادند و استقرار بخشيدند.

            پردۀ هشتم :

      پاکستان درميان موجی ازنا آرامی های سياسی، دشواری های اقتصادی وصد ها مشکلات داخلی ديگر، برهبری پرويزمشرف حاکم نظامی، نفس ميکشيد تا اينکه حملات ترورستی 11/ 9/ 2001 رخداد.

     ايالات متحدۀ امريکا بخصوص " سی. آی. ای" برپايۀ همکاری های استخباراتی قبلی ( دردهۀ هشتاد، در دوران حکومت تنظيم ها، پس از ظهور وبقدرت رسيدن طالبان) با " آی. اس. آی" خوب ميدانست که

هيچ کشوری به ندازۀ پاکستان وهيچ سازمان خدمات اطلاعاتی به ندازۀ "آی. اس. آی" راجع به طالبان و شبکۀ ترورستی القاعده ومحل بود وباش اسامه بن لادن و ساير رهبران آن، آگاهی ندارند. بنابران کشانيدن پرويزمشرف درپروژۀ مبارزۀ جهانی برضد دهشت افگنی (!) يک امر ضروری شمرده شد.

     مطابق نقشۀ ايالات متحده و انگليس، پرويزمشرف، با اخذ رشوت کلان، تغييرجهت داد، ازماشين جنگی امريکا درسقوط دادن طالبان حمايت کرد و ازهيبت زور و فشارامريکايی ها درروند مبارزۀ جهانی برعليه تروريزم شريک ايالات متحده شد. دريک زد و بند محرمانه «درآن زمان پاکستان مبلغ ده ملیارد دالر کمک مستقيم دريافت نمود، زمينۀ تبديلی کريدت های سابقه به کريدت های جديد با شرايط سهل وسودمند به آنکشور فراهم گرديد. مشرف شخصآ درهمه عرصه های زندگی وعدۀ پشتيبانی سياسی ازسوی ايالات متحده را بدست آورد و رئيس جمهور امريکا با حاکم نظامی پاکستان ، طرح دوستی ريخت.»

      و اما آنچه را که مشرف پس ازسقوط طالبان برضد سازمان القاعده و خود طالبان انجام داد، به نظرمقامات امريکايی ومتحدين آن کافی پنداشته نميشود. بنابر ان مشرف درسيل انتقادات گيرماند. غربی ها علت نا رضايتی خويش را ازحکومت پاکستان، به خرابی اوضاع امنيتی در افغانستان ، ارتباط ميدهند.

     بعد ازعمليات نظامی (Enduring Freedom = صلح دايمی و پايدار) جنگجويان طالبان و القاعده بشمول رهبران آنها ( ملاعمر، اسامه بن لادن و ايمان الظواهری ) شماری به استحکامات توره بوره و عده ای به سپين بولدک فرارنمودند و ازآن جاها به پاکستان راه يافتند. مناطق قبايلی ( آنطرف خط تحميلی ديورند ) قبل ازهمه وزيرستان جنوبی و وزيرستان شمالی، حوزه های صوات و باجور محل مطمئن و با امن برای جاگزين شدن اسلامگرايان مسلح ميباشد. زيرا ازسال 2002 بدين سو در ايالت صوبۀ شمال غرب ائتلاف بنياد گرايان مذهبی بنام " حزب متحدۀ مجلس عمل " حکومت ميراند. دراين محلات نفوذ حکومت مرکزی خيلی ناچيز بوده، حق تصميم گيری و صدور دساتيررا سران قبايل، خوانين و امامان مساجد درانحصار خود گرفته اند.

     دفاتراستخباراتی درجهان براين باوراند که پايگاه های آموزشی نوتأسيس شبکۀ القاعده درباجور بنا نهاده شده اند. طالبان افغان و پاکستانی و دهشت افگنان خارجی که ازحمايت باشندگان محل برخوردارهستند، ازهمين جا جنگ، انفجارات و حملات انتحاری را درداخل افغانستان سازماندهی ميکنند.

    درجنوری 2006 دهکدۀ " داما دولا" پناهگاه ايمان الظواهری هدف راکت های امريکايی قرارگرفت. اما او جان به سلامت برد. بعدآ الظواهری دريک پيام  ويد يويی، ضمن اعلان جهاد برعليه امريکا، بشکل تمسخرآميز، بآدرس رئيس جمهوربوش اين سخنان را حواله نمود:

  « بوش ميخواهی بدانی که من درکجا هستم ؟ »

    پرقدرت ترين رهبرطالبان پاکستانی در وزيرستان جنوبی، حاجی عمر نام دارد که هيچ گاهی پابند تعهدات خود با مقامات دراسلام آباد نبوده است. دراکتوبر2006 بين حاجی عمر وحکومت مرکزی پروتوکول آتش بس به امضاء رسيد. بموجب اين قرارداد، اسلام آباد تعهد سپرد که از اعزام نيروهای ارتش به مناطق قبايلی بمنظورپيشبرد عمليات نظامی، انصراف بعمل ميآورد و درمقابل طالبان پاکستانی بايست پروسۀ  گسيل جنگجويان و دهشت افگنان را به افغانستان با عبوردادن ازسرحد، به غرض خرابکاری وبی ثباتی، قطع ميکردند.

    وليک تعهدات صلح ميان اسلامگرايان مسلح درمنطقۀ قبايلی و حکومت مرکزی دراسلام آباد به ناکامی انجاميد. حالا خطرآن ميرود که اين محلات به خط مقدم جبهۀ مبارزه برضد تروريزم بدل شود.

    حاجی عمر درسال 2006 درمصاحبه ای با يک ژورنالست پاکستانی اظهارنموده بود: « قصد دارد که جنگجويان را بدون وقفه به افغانستان، بفرستد. زيرا امريکا، انگليس، فرانسه، آلمان و دوستان شان، متحد شدند ورژيم اسلامی را درافغانستان سقوط دادند. عمر پلان نموده که هرگاه طالبان دوباره درافغانستان بقدرت برسند، جهاد را به عراق ميکشاند و درصورت توافق وآمادگی عراق، جهاد را به لبنان ميرساند.»

     بهرحال، سياست آزاد سازی پرويزمشرف درمناطق قبايلی به سبب اينکه ازلحاظ نظامی کدام موفقيتی درپی نداشت، درتمام خطوط به ناکامی انجاميد. اين سياست به طالبان اجازه داد تا سرازنوشکل گيری کنند و بدون مزاحمت، مراکز تربيت نظامی را غرض سربازگيری به جهاد، ايجاد نمايند. اخيرآ " سی. آی. ای" روشن ساخت که شبکۀ القاعده آنقدر نيرومند است که پيش از11/ 9/ 2001 نبود واين پيروزی دهشت افگنان، نتيجۀ سياست ناموفق مشرف ميباشد. حاکم نظامی پاکستان ترس ازآن دارد که عده ای ازافسران عاليرتبه و پائين رتبۀ کودتای سال 1999 با اسلامگرايان همدردی نشان ميدهند واستخبارات نظامی بدليل نزديکی با طالبان و القاعده درگذشته، چندان مورد اعتماد بوده نمی تواند.

              پردۀ نهم :

     دروزيرستان شمالی نيز، رهبران محلی طالبان يک سروگردن از ديگران فعال بوده، به پروسۀ بی ثباتی ونا امنی درافغانستان وپاکستان، روغن و هيزم ميريزند. دراين جا جلال الدين حقانی نا آرامی ها را رهبری ميکند.

     حقانی دردهۀ هشتاد قرن گذشته، با استخبارات عربستان سعودی، " سی. آی. ای" و " آی. اس. آی" درارتباط بود و با آنها درضديت با دولت افغانستان همکاری می نمود. اين همکاری شرايط آن را ميسرساخت تا مقاديرقابل ملاحظۀ سلاح ومهمات بشمول راکتهای استينگر و مليون ها دالرنصيب حقانی گردد.

       به حوالۀ گزارش های نشرشده در رسانه های جمعی دول غربی، جلال الدين حقانی فعلآ دريک بخش بزرگ وزيرستان،" امارت اسلامی" را اعلام داشته است و با استفاده ازامکانات گذ شته وجديد خود، حملات جنگی را برضد عساکرامريکايی و قوای ائتلاف بين المللی مبارزه برعليه دهشت افگنی، سازماندهی مينمايد. آگاهان سياسی را عقيده برآنست که پيشبرد حملات انتحاری درافغانستان، برطبق پلان و پروژۀ حقانی صورت ميگيرد و درنظردارد که عراق ثانی را برای امريکايی ها در افغانستان بوجود آورد.

    ايالات متحده با وارد آوردن فشاربالای زمامداران پاکستان، تقاضا کرد تا جلال الدين حقانی، آن همکار وهم پيمان پيشين " سی. آی. ای " را تحت تعقيب قراردهند و دستگيرکنند و يا هم به قتل برسانند، کاری که تا کنون جامۀ عمل نپوشيده است و نظاميگران پاکستان درتحقق آن کم آمده اند.

                      پردۀ دهم :

      بتاريخ 9/ 3/ 2007 پرويزمشرف، افتخارچودری رئيس قوۀ قضائيه را به اتهام رشوه ستانی ازوظيفه برکنارساخت. مردم پاکستان اين حرکت حاکم نظامی را يک بازی سياسی شمرده وآن را شديدآ محکوم کردند. چودری اشتغال همزمان مشرف را در دومقام عالی ( ملکی ونظامی) دولتی ( رياست جمهوری وفرماندهی ارتش) خلاف قانون اساسی خوانده واشتراک او را درانتخابات رياست جمهوری زيرسوال برده بود.

    نيروهای سياسی، حقوقدانان، وکلای مدافع، پس ازسبکدوش ساختن رئيس قوۀ قضائيه، به جاده ها ريختند وخواهان استعفاء مشرف و برگشت مجدد چودری به وظيفه اش، شدند که ازسوی مردم پاکستان پشتيبانی بيدريغ شد. دستگاه انتظامی درشهرهای عمدۀ پاکستان درمقابل تظاهر کنندگان از خشونت کارگرفت که منجر به خونريزی وکشته شدن صدها نفرگرديد. تنها « درجاده های شهرکراچی درنيمۀ ماه می 2007 جسد 41 نفر قربانی حادثه کشف شد که بطرفداری چودری درراه پيمايی های ضد مشرف، اشتراک ورزيده بودند.»

     درنتيجۀ تظاهرات، افتخارچودری به سمبول مقاومت مردم بدل شد. عکس العمل خشن نيروهای امنيتی درمقابل اعتراضات دوام دار وبرحق مردم، خشم و نفرت را برانگيخت و مشرف را وادار به عقب نشينی کرد. همان بود که افتخار چودری دوباره به وظيفه برگشت وقوۀ قضائيه نيرومندی خود را به اثبات رسانيد.

       با حصول اين موفقيت، ديوان عالی قضيۀ کانديدی مشرف را در دستورکارخود قرارداد تا معلوم کند که آيا با احکام قانون اساسی مطابقت دارد يا خير؟ سرانجام بعد ازغور ومداقۀ همه جانبه، مشرف اجازه يافت که خود را کانديد نمايد ودرانتخابات اشتراک ورزد.

پارتيزان هاي مسلمان؛ نگاهي به گرايش هاي اسلامي موجود در آسياي مركزي

مهدي سنايي

June 22, 2006

درحاليكه هنوز مرزبندي دقيقي ميان اسلام سنتي و بنيادگرايي اسلامي در جمهوري هاي آسياي مركزي بيان نگرديده است؛ تندروي اسلامي كه عموماً با نام وهابيت شناخته مي شود به عنوان يكي از تهديدهاي عمده به ويژه از جانب مقامات دولتي مطرح شده است. اين اصطلاح بيشتر از آنكه داراي معنايي ديني باشد اشاره به افراد و گروه هايي دارد كه از واگرايي نسبت به دولت هاي مركزي و ادارات دولتي ديني برخوردارند و حاضر به اقدامات خشونت آميز براي رسيدن به اهداف خويش هستند.

گرايش هاي اسلامي در منطقه را در پايان دهه هشتاد و اوايل دهه نود ميلادي مي توان به سه دسته تقسيم كرد:
ابتدا اسلام سنتي و محافظه كار بود، كه با آيين هاي قوي و هويت محلي مردم آسياي مركزي آميخته بود. فضاي باز سال هاي پايان عمر اتحاد جماهير شوروي و اوايل دهه نود به رهبران ديني اجازه داد تا به دنبال تجديد حيات ساختارهاي ديني باشند كه توسط حكومت شوروي نابود شده بودند. مردم با اشتياق تمام به تأسيس مدارس و آموزشگاه هاي ديني و بناي مساجد دست زدند و با شور و اشتياق در اعياد و مراسم ديني شركت مي كردند. در ازبكستان در دوره 1994 ـ 1987 تعداد مساجد از 87 به حدود سه هزار و تعداد مدارس ديني از دو مدرسه علميه به پنجاه مدرسه رسيد. در دوره مشابه تعداد مساجد در قرقيزستان از 34 به هزار مسجد رسيد. صفوف متراكم نماز جماعت در مساجد جمهوري ها در ماه رمضان، برگزاري نماز عيد فطر با حضور جمعيت انبوه، فعاليت گسترده مبلغين ديني محلي و خارجي، چاپ و توزيع گسترده قرآن و كتاب هاي ديني و حتي نصب برچسب هايي با كلمات مذهبي روي شيشه اتومبيل ها از علايم گسترش و تجديد حيات اسلام در اين دوره است۱.
رويكرد ديگري به اسلام در دوره پس از شوروي اسلام مورد حمايت دولت است كه ادامه سياست هاي رسمي نسبت به اسلام در اواخر دهه 1980 است. حمايت رهبران آسياي مركزي از اسلام در واقع اعتراف به اين واقعيت بود كه پس از خط بطلان كشيده شدن بر ايدئولوژي ماركسيسم ـ لنينيسم جامعه در يك خلأ معنوي قرارگرفته بود كه پر نكردن آن ممكن است به بروز و گسترش رگه هاي افراطي از اسلام بيانجامد. در عين حال بهره گيري از اسلام به عنوان يك عامل هويت ساز در دوره اي كه جمهوري هاي مستقل آسياي مركزي در صدد بازسازي هويت خويش هستند را نبايد از نظر دور داشت. شعائراسلامي و نمودار شدن هويت اسلامي مي تواند اين جمهوري ها را در مسير استقلال و گسسته شدن از هويت روسي پيشين ياري نمايد.
در حاليكه قوانين اساسي جمهوري ها بر اصل تفكيك دين و دولت تأكيد مي كند، اما رهبران آسياي مركزي به ويژه در سال هاي اوليه پس از استقلال به آشكاري از آموزش هاي ديني و گسترش آگاهي از اسلام حمايت كرده اند. چنانكه حتي نظربايف رئيس جمهور قزاقستان كه رهبري كشوري با نزديك به پنجاه درصد جمعيت غيرمسلمان را به عهده دارد شخصاً فرمان ساخت مسجد جديدي در آلماتي را صادر كرد. در يك مورد حتي رئيس جمهور قزاقستان به همراه همسرش در نماز عيد فطر شركت كردند.
به اين ترتيب رؤساي جمهور آسياي مركزي تلاش مي كنند با حمايت از اسلام خوب به كنترل گرايش هاي تندرو نيز دست زنند. در سال هاي پاياني دهه نود در اكثر اين جمهوري ها قوانيني براي نظارت بر فعاليت هاي ديني به ويژه فعاليت مؤسسات خارجي تدوين شد. در هر پنج جمهوري آسياي مركزي بر اساس اين قوانين كانون هاي مذهبي بايد براي فعاليت از مقامات ذيربط دولتي اجازه بگيرند.
مقامات دولتي تلاش كرده اند كه با حمايت از ادارات مفتيات كه پس از فروپاشي شوروي از اداره مركزي آسياي ميانه و قفقاز مستقل شده اند نسبت به دخالت بيشتر در امور اين ادارات دست بزنند. در يك مورد در قزاقستان عبدالستار دربيس كه سابقه تحصيلات ديني نداشت و آخرين سمت او رايزني سفارت قزاقستان در عربستان سعودي بود. با حمايت دولت جانشين مرادبيگ نيسان اوغلي شد كه نزديك به ده سال رهبري اداره ديني اين كشور را به عهده داشت. در قرقيزستان نيز فشار دولت منجر به بركناري مفتي حكيم سن بيگ در سال 1993 شد. در ازبكستان رسماً وفاداري به دولت از شرايط كار براي روحانيون است كه توسط اداره ديني اين كشور اعمال مي شود. پس از بركناري و تبعيد داوطلبانه مفتي ازبكستان در سال 1993 تشكيلات اداره ديني اين جمهوري به حمايت بي چون و چرا از سياست هاي دولت پرداخته است. حزب نهضت اسلامي تاجيكستان تنها مورد است كه در سال 1993 غيرقانوني اعلام شده بود، در جريان انتخابات سال 1999 دوباره اعتبار قانوني يافت و دوكرسي پارلمان را نيز به دست آورد۲.
درحاليكه هنوز مرزبندي دقيقي ميان اسلام سنتي و بنيادگرايي اسلامي در جمهوري هاي آسياي مركزي بيان نگرديده است؛ تندروي اسلامي كه عموماً با نام وهابيت شناخته مي شود به عنوان يكي از تهديدهاي عمده به ويژه از جانب مقامات دولتي مطرح شده است. اين اصطلاح بيشتر از آنكه داراي معنايي ديني باشد اشاره به افراد و گروه هايي دارد كه از واگرايي نسبت به دولت هاي مركزي و ادارات دولتي ديني برخوردارند و حاضر به اقدامات خشونت آميز براي رسيدن به اهداف خويش هستند. وهابيت و وهابيون چنان كاربرد وسيعي دارد كه بعضاً در اين جمهوري ها مانند پاكستان به عنوان انگي براي تخريب رقبا از جانب برخي از روحانيون نيز به كار برده مي شود.
شايد بتوان وجه مشترك همه گروه هاي تندرو در منطقه را شروع نداشتن دولت هاي موجود يا دعوي مشاركت در حوزة قدرت و مخالفت با اسلام دولتي و درخواست بازگشت به بنيادها و ارزش هاي اصيل اسلام در جامعه دانست. اين گرايش ها موجب شد در حاليكه در اواخر دوره شوروي اتحادي ميان طرفداران اسلام سنتي و گروه هاي تندرو براي احياي اسلام پديد آمده بود، پس از فروپاشي شوروي و در مقابل تهديدي كه از فعاليت گروه هاي تندرو احساس مي شد، اتحادي تاكتيكي ميان طرفداران اسلام سنتي و نمايندگان نهادهاي دولتي پديد بيايد. درحاليكه با تصويب قانون آزادي مذاهب و فعاليت هاي ديني در برخي جمهوري هاي آسياي مركزي از جمله در قزاقستان، تاجيكستان و ازبكستان در سال 1989 زمينه حضور گروه هاي ديني در جامعه و رسانه هاي عمومي نيز فراهم شده بود. اما ظهور شخصيت ها و گروه هاي مذهبي تأثيرگذار و بيم دولت هاي آسياي مركزي از قدرت گرفتن آنها باعث شد كه دولت هاي منطقه از همان سال هاي اول پس از فروپاشي به منظور مهار نمودن اين گروه ها فعاليت سياسي احزاب ديني را ممنوع اعلام كنند و قوانيني را براي غيرقانوني نمودن احزاب سياسي كه ساختار مذهبي دارند به تصويب برسانند.
اما اين ممنوعيت ها در كنار اقبال مردم به گروه هاي اسلامي موجب شد كه اين احزاب فعاليت خود را به صورت غيررسمي و گاهي زيرزميني گسترش دهند.
از جمله احزابي كه فعاليت آنها در هر پنج جمهوري ممنوع گرديده است، جنبش احياي اسلامي است كه به دنبال تأسيس يك حكومت ديني در منطقه بوده است. فعاليت عمده اين حزب در ازبكستان، تاجيكستان و تا حدودي قرقيزستان متمركز است. اگرچه به دليل فعاليت غيررسمي ارائه آماري از فعاليت ها و اعضاي آن دشوار است، اما طرفداران فعال حزب تنها در ازبكستان نزديك به پنجاه هزار نفر تخمين زده مي شود. اين حزب مخالف هرگونه گرايش ملي گرايانه و قومي است و بيشتر از جمهوري اسلامي ايران، پاكستان را براي خود الگو قرار داده است.
دو حزب اسلامي التحرير و جنبش اسلامي ازبكستان هم اكنون فعال ترين احزاب اسلامي ازبكستان هستند كه جمهوري هاي همسايه را نيز تحت تأثير قرار مي دهند.

حزب سياسي ـ ديني التحرير كه به دنبال ايجاد دولت اسلامي بر مبناي خلافت است يك جنبش فراملي است كه در سال 1953 در بيت المقدس و در نتيجه انشعاب از اخوان المسلمين ايجاد شد و به سرعت در خاورميانه، شمال آفريقا و سپس جنوب شرق آسيا گسترش يافت. بنا به مطالب منتشره در وب سايت رسمي در حزب التحرير، يك حزب سياسي است كه ايئولوژي آن مبني بر اسلام است؛ هدف آن بازگرداندن جامعه مسلمانان جهان به يك زندگي سبك اسلامي و در يك جامعه اسلامي است كه براساس قوانين شريعت و تحت لواي خلافت اداره گردد. عضويت حزب براي مردان و زنان، عرب و غيرعرب، سفيد يا رنگين پوست آزاد است، زيرا اين حزب براي عموم مسلمين است. اين حزب خواهان مبارزه سياسي و روشنگرانه عليه كفر، كشورهاي استعمارگر داراي سلطه و نفوذ در كشورهاي اسلامي و همچنين برعليه حكمرانان كشورهاي عرب و مسلمان است۳.
فعاليت اين حزب در ازبكستان از سال 1992 آغاز شد و پس از آن در منشورهاي اين حزب به ازبكستان به عنوان ولايت يعني بخشي از دولت جهاني اسلام اشاره مي شود. عنصر اوليه ساختار اين حزب سري حلقه است كه هر حلقه شامل پنج تا هفت عضو مي شود و حلقه هاي تنها از طريق مشرف با حلقه هاي ديگر وصل مي شوند. اعضاي حزب با آموزش هايي كه مي بينند به تبليغ اسلام مي پردازند و معمولاً از روحانيون رسمي، داراي نفوذ كلام بيشتري هستند. براساس سياست هاي اعلاني، حزب التحرير به روش هاي صلح آميز پايبند است و جهاد را نيز يك نوع فعاليت اعتقادي مي داند. حزب التحرير دوبار در سال 1997 و 1999 دچار انشعاب شد. كه در نتيجه آن گروهي به رهبري آكوام و حزب النصوت پديد آمده است.
به اعتقاد حزب التحرير جامعه نيازمند تهذيب اخلاقي است كه با رجوع كامل به ارزش هاي اسلامي و در چارچوب يك دولت اسلامي قابل تحقق است. اين امر موجب طرح اتهامي مبني بر تلاش آنها براي سقوط قهرآميز دولت ها شده است. طرفداران اين حزب به شدت در ازبكستان مورد سركوب قرارگرفته اند و پس از آن در تاجيكستان، قرقيزستان و قزاقستان به نام مقابله با بنيادگرايي با آنها برخورد شده است. سازمان هاي حقوق بشر تأكيد مي كنند كه حزب التحرير سيستم اسلامي براي حكومت را تبليغ مي كند. اما اين اهميت از طرق غيرخشونت آميز و در چارچوب آزادي هاي مطرح در قانون اساسي هر يك از جمهوري ها قابل دست يافتن است.
اين حزب كه مركز عمده فعاليتش در دره فرغانه است هيچگاه رأساً در اقدامات خشونت آميز دست نداشته است؛ اما حساسيت مقامات امنيتي منطقه نسبت به فعاليت هاي آن به دليل تأثيرگذاري آن بر برخي جنبش هاي تندرو چون جنبش اسلامي ازبكستان بوده است. اين جنبش كه بعدها به حزب اسلامي تركمنستان تغيير نام داد در سال هاي 1999 و 2000 چند حمله تروريستي را در پايتخت ازبكستان ترتيب داد و سپس به افغانستان كوچ كرد. برخي گزارش ها حاكي از آن است كه اعضاي اين حزب به نيروهاي القاعده پيوسته اند.
اسلام كريمف رئيس جمهور ازبكستان در برخورد با حزب التحرير، برخورد محتاطانه تري داشته است و گاهي نيز از طريق نمايندگان خود به تعامل با اين حزب پرداخته است. برخلاف جنبش اسلامي ازبكستان كه جزء گروه هاي تروريستي محسوب مي شود، حزب التحرير از طرف آمريكايي ها در طبقه بندي گروه هاي تروريستي قرار ندارند.
جنبش اسلامي ازبكستان كه در سال 1999 تأسيس شده است به صورت آشكار به دنبال سرنگوني حكومت اسلام كريموف در ازبكستان است و چندان خود را به فعاليت هاي اعتقادي و آموزشي محدود نمي داند. از رهبران اين حزب مي توان طاهر يولداش و جمعه نمنگاني اشاره كرد كه هر دو به اتهام بمب گذاري در سال 1997 در تاشكند غياباً به مرگ محكوم شده اند. برخي از تحليل گران ادعا مي كنند كه يكي از فعاليت هاي اصلي اين گروه مانند القاعده قاچاق سازمان يافته موادمخدر و به ويژه هرويين از افغانستان و از طريق آسياي مركزي به مقصد اروپاست. حزب عدالت اسلامي و حزب دموكراتيك اسلامي نيز دوحزب ديگر نسبتاً فعال در ازبكستان هستند كه فعاليت آنها نيز توسط دولت غيرقانوني اعلام شده است۴.
قزاقستان و قرقيزستان در زمينه فعاليت تندروانه اسلامي بيشتر تحت تأثير مناطق جنوبي خود در مرز تاجيكستان و ازبكستان هستند. تنها حزب فعال اسلامي كه به صورت خاص در قزاقستان پديد آمد حزب آلاش است كه در سال 1990 پديد آمد و داراي گرايش هاي شوونيستي و تركي نيز هست، فعاليت هاي اين حزب نيز از جانب دولت قزاقستان ممنوع اعلام شده است. در تركمنستان نيز فعاليت اندك گروه هاي تندرو مختص به منطقه خوارزم است كه تحت تأثير جنبش احياي اسلام است. محدوديت هاي شديد اعمال شده در تركمنستان و ويژگي هاي قومي و فرهنگي تركمن ها چندان فضايي براي فعاليت بنيادگرايان مسلمان در اين كشور ايجاد نكرده است.
در تاجيكستان نيز دوحزب عمده احياي اسلامي و نهضت اسلامي تاجيكستان فعاليت داشته اند كه حزب نهضت اسلامي پس از طي يك دوره جنگ هاي داخلي در تاجيكستان در چارچوب قانون اساسي اين كشور به رقابت سياسي پرداخته است.
با وجود آنچه برشمرده شد در زمينه فعاليت جنبش هاي اسلامي در آسياي مركزي به دليل سركوب آنها توسط دولت ها و فعاليت غيررسمي آنها و نبود آمار و اطلاعات دقيق، هنوز تعاريف روشني وجود ندارد. اين واقعيت موجب شده است نتوان ميان خواست هاي مشروع آنها كه در چارچوب قانون اساسي كشورها قابل پيگيري است با اقدامات خشونت طلبانه اي كه بعضاً به آن دست مي زنند، مرزبندي مشخصي قائل شد. وجود مشكلات ساختاري و مالي اين احزاب و همچنين اختلاف فرهنگي و قومي ميان آنها از جمله دلايلي است كه به محدود شدن فعاليت اين گروه ها منجر گرديده است.
منبع: همشهری